DGS DERS NOTLARI

Aaşağıdaki cümlelerde bir anlatım bozukluğu vardır, denemez; çünkü bu cümlelerin bir yönden anlamsal gerçekliği vardır.

* Babası istedi diye başka bir semte taşınan komşularına yardım ediyordu.

(“Komşuları, babası istedi diye başka bir semte taşınmış” olabilir.)

* Ağır ağır uzandığı yerden kalkarak balkon kapısını araladı.

(“uzundığı yere ağır ağır uzanmış” olabilir.)

* Pencereden uçan kuş sürülerini seyrediyorum.

(“kuş sürüleri pencereden uçmuş” olabilir.)

* Hazırlıksız öğrencilerin karşısına çıkmak yeni bir öğretmeni zor durumda bırakır.

 (“yeni bir öğretmen hazırlıksız öğrencilerin karşısına çıkacak ” olabilir.)

* Bu sanatçımız kendisinden on üç yaş küçük komşusunun oğluyla evlenmiş.

(“bir sanatçının komşusu kendisinden on üç yaş küçük” olabilir.)

* Genç bakkal amcasının bütün şekerlemelerini yiyip bitirmişti.

(“bir insanın genç bir bakkal amcası” olabilir.)

Aaşağıdaki cümlelerde siyah dizili zamir ögeleri, neyin yerini tuttuğu belli değil; bu, bir anlatım bozukluğu sayılabilir. 

* Arkadaşımla gezerken babam telefon açtı, işim olduğunu söyleyip ondan özür diledim.

(“arkadaşım”dan mı, “babam”dan mı)

* Kitabımı komşunun oğluna verecektim; ama onu evde bulamadım.

(“kitabımı” mı, “komşumun oğlunu” mu)

* Çocuklar üstlerini başlarını batırmışlar, onları yıkamalıyım.

( “çocuklar”ı mı, “üstlerini başlarını” mı)

Aaşağıdaki cümlelerde iyelik karışması vardır. Bu, bir anlatım bozukluğu sayılmaz; çünkü konuşma sırasında iyeliğin kime yönelik olduğu açığa çıkar. Yine de anlam bulanıklığı “senin” veya “onun” tamlayanlarıyla giderilebilir.

* Ehliyetini polis almış öyle mi? ( senin ehliyetini mi, onun ehliyetini mi )
* Bana ne söyleyeceğini biliyorum. ( senin söyleyeceğini mi, onun söyleyeceğini mi )
* Geleceğini ben biliyordum. ( senin geleceğini mi, onun geleceğini mi )
* Yarışmada birinci olduğuna sevindim. ( senin birinci olduğuna mı, onun birinci olduğuna mı )

Aaşağıdaki cümlelerde anlatım bozukluğu yoktur; fakat cümlelerde virgül kullanılarak anlamda değişmeler sağlanabilir.

* Hırsız çocuğu kovaladı. (çocuk, hırsızdır)

* Hırsız, çocuğu kovaladı. (çocuğun hırsız niteliği yoktur)    

* Genç adama seslendi. (adam, gençtir)        

* Genç, adama seslendi. (adamın genç niteliği yoktur)

* O soruları yapamadı. (birisi, “o sorular”ı)   

* O, soruları yapamadı. (o, tüm soruları)

Aaşağıdaki cümlelerde karşılaştırma belirsizliğinden kaynaklanan anlam bulanıklığı söz konusudur. Bu ifadelerin anlatım bozukluğu sayılıp sayılamayacağı tartışılabilir. Cümleleri parantez içlerindeki şekilleriyle kurarsak anlam daha açık olur diye düşünüyorum.

* Adam, politikayla karısından çok ilgileniyor. ( Adam, karısından çok politikayla ilgileniyor.)
* Bu kötü insanlara sizden çok kızıyorum. ( Sizden çok bu kötü insanlara kızıyorum.)
* Sen onu benden çok aradın. (Sen benden çok onu aradın.)

   NOT: Şimdiye kadar, noktalamadan veya karşılaştırma belirsizliğinden kaynaklanan bir anlatım   bbozukluğu sorusu sorulmamıştır. İyelik karışmasına yönelik iki soru ise “Anlam belirsizliğini gidermek içiçin hangi cümleye bir şahıs zamiri (senin, onun) eklenmeli?” şeklinde sorulmuştur.

SSONUÇ: Yukarıda üzerinde durmaya çalıştığımız noktalarda dikkatli olmalıyız. Anlam belirsizliği, bbaşvuracağımız son bozukluk gerekçesi olmalı. Kolay gelsin!

Atılması gereken sözler, alt çizgiyle gösterildi.

İlâveler BÜYÜK HARFle gösterildi.

Değiştirilen sözler siyah karakterle gösterildi ve önerilen söz parantez içinde verildi.

* Sonu sert ünsüzle biten sözcüklerde yumuşama görülür.

* Adana'da otobüs bileti fiyatları yeniden ayarlandı. (ücretleri)

* Televizyon bize çok ucuza patladı. (geldi)

* İşlediğin cezaların sonucuna katlanman gerekiyor. (suçların)

* Bölgedeki yangınların sabotaj sonucu çıktığı öngörülüyor. (iddia ediliyor)

* Takımlar son final maçının hazırlıklarını tamamladı.

* Bu konuda değişik alternatiflerimiz de vardı.

* Evleri denize karşıydı; fakat güzel bir evdi. (atılmalı ya da “üstelik” denmeli)

* Her zaman için düşündüklerini açıkça ifade eder.

* Bana benziyordu oğlumun gözleri. (Benimkilere)

* Elleri bir yılanınki kadar soğuktu. (yılanın eli olmaz)

* Benim buraya geldiğimi kimse istemiyor. (gelmemi)

* Olay, arkadaşlarının ters davrandığından kaynaklandı. (davranmasından)

* Araba çekilmeye çalıştıkça daha da batıyordu çamura. (çalışıldıkça)

* Marmara'da ölmüş bir kadın cesedi bulundu.

* Yüzme denizde en iyi öğrenilir.

* Hem kendinde hem de arabada epey hasar varmış. (insanda hasar olmaz)

* Parayı önemserim; ama gereğinden fazla da ONA değer vermem.

* Dünyaya yoksul geldim, DÜNYADAN yoksul gideceğim.

* TürklerİN, İslamiyet'i kabul ettikten sonra, hayata bakış açılarında önemli değişiklikler olmuştur.

* Meyveler dolapta çok kaldığı için tatları değişmiş.

* Komisyon başkanının açıklamaları hiç şüphesiz olayın aydınlanmasına yardımcı olabilir.

* Bu tür kazalar yaralanmalara hatta ölüme yol açabilir.

* Herkes birbirini tanıyor; ama KİMSE birbiriyle konuşacak konu bulamıyordu.

* Sinema yazıları, Türk BASININDA ve yabancı basında ilk kez 1947 yılında yayımlandı.

* Her kuruluşUN bu konuda gereken önlemi alması gerekir.

* Kimi rüyalar insanların gelecekleri hakkında önemli ipuçları verebilirler.

* Eski eserlere önem vermeli, ONLARI gelecek kuşaklara tanıtmalıyız.

* Onları görmek istemediğini dolaylı yoldan ima etti.

* O yıllarda evimizin bütün gerekli ihtiyacını amcam karşılıyordu.

* Bundan sonra ek ilave önlemlerin alınmasını sağlamalıyız.

* Boş vakitlerimde korku romanları okumasını çok seviyorum. (okumayı)

* Büyük şairlerin eserleri ne düşünce dünyasıyla ne de hayal dünyasıyla tam olarak bağdaşmaz. (bağdaşır)

* Hayat herkes için kıymetlidir; fakat ONUN anlamı kişiye göre değişir.

* Henüz uçak kazasından daha hiçbir haber alınmadı.

* Bu uçsuz bucaksız çölün ortasında bir atım VAR, bir de ben varım.

* Bir topluluk olarak onlar bizi ÖNEMSEMİYORLAR, biz de onları önemsemiyoruz.

* Bazı olayları sıcağı sıcağına hiç bekletmeden aktarmak gerekir.

* Annem sokağa çıkarken eşarbını TAKAR ve yakası kürklü mantosunu giyer, öyle çıkardı.

* Ekmeğini YİYİP ve suyunu içtiğim bu insanlara ihanet edemem.

* Yaşamı boyunca ülkesini tanıtmak, ÜLKESİNE yararlı olmak amacıyla çalıştı.

* El dokuması kilimlerimizİN, dünyanın büyük müzelerinde sergilenmesi beni mutlu ediyor.

* Şairin şiir yazdığı ortam rahatsa ŞAİR daha güzel şiirler yazar.

* Onunla ilgili yaşadığım anıları hatırladıkça kendimi gülmekten alıkoyamıyordum.

* Ben ansiklopedileri İNCELİYORDUM, arkadaşım da bilim teknik dergilerini inceliyordu.

* Birçok okuyucu bana bu konuda katılıyorlar.

* Seni bu kadar sevdiğimi, SANA bu kadar bağlandığımı bilmiyordum.

* Yaşlı kadın kapıdaki çocuğa senden büyük ağabeyin var mı diye sordu.

* Haberi hem gazetelerden OKUDUM hem de radyodan dinledim.

* Koca salonda ben ve bir yabancı kalmıştıK.

* HerkesİN sorumluluğunun bilincinde olması gerekir.

* Ülkemizdeki oto yedek parçalarının büyük bir kısmı yurt dışından ithal ediliyor.

* Eğer yazdığım şiirler tarafsız bir gözle incelenirse ONLARIN gerçek değeri anlaşılır.

* Bu küçük çantadan tomar tomar paralar çıktı.

* Gerektiğinde susmasını bilmek gerekir. (susmayı)

* Eldeki verilere bakarak eğitimin daha da kötüye gideceğini savundu. (iddia etti/ileri sürdü)

* Eski dostları ara sıra aramak ve ONLARLAsohbet etmek iyi oluyor.

* Futbolda ortaya çıkan bu skandal nedeniyle birçok futbolcuların takımdan uzaklaştırılacağı söyleniyor. (futbolcunun)

* Müdürümüz, sizin RAPORUNUZU ve işe yeni başlayan Aslı Hanımın raporunu çok beğendi.

* Mahalledeki fakirlerle ilgilenen, ONLARA yardım eden bu adamı kimse tanımıyordu.

* Depremin olacağını herkes biliyor ama BUNA önlem almayı düşünmüyordu.

* Başkaları için de olsa çalışmak bize zarar getirmez, aksine BİZİ yüceltir.

* Onların Orhan adında bir çocukları doğdu. (bir çocuk, adıyla doğmaz)

* Beğendinizse herkese SÖYLEYİN, beğenmedinizse hiç kimseye söylemeyin.

* Dinleyicileri coşturdu, ONLARA neşeli dakikalar yaşattı.

* Türkçede sayı SIFATLARINDAN ve belgisiz sıfatlardan sonra gelen adlar çoğul eki almaz.

* Herkese başarılarını anlatır, HERKESİN kendine hayran olmasını isterdi.

* Ekonomileri daha çok, yetiştirdikleri hayvancılığa dayalı. (hayvancılık, yetiştirilmez)

* Birçok okullarda on yıl süreyle öğretim görmüştü.

* Bu tembellik onun zayıf almasına hatta sınıfta kalmasına sebep olacak.

* Ne sen onu ANLIYORSUN ne o seni anlıyor.

* Sanır mısın ki bu sözleri millet dinler ve BUNLARA inanır.

* Üç saat süreyle görüştükten sonra basına bir açıklama yaptılar.

* Seni ömür boyu seveceğim ve SANA değer vereceğim.

* Yaklaşık olarak tam üç yıl kaldık o şehirde.

* Yeni kurulan üniversiteLERİN rektörleri cumhurbaşkanınca atanır.

* Onun tanıklığı ticari itibarımı sarsabilir, belki de BENİ hapse attırabilir.

* İyi romanlar yazILmak isteniyorsa, bu romanların dil ve anlatımına özen gösterilmelidir.

* Bir işin yapılmasını istiyorsan kendin GİT, yapılmasını istemiyorsan başkasını gönder.

* Fen LİSELERİNE ve askeri liselere hazırlık kurslarımız başlamıştır.

* Spor kulübünün en iyi ciritçisi, kulübünde branşının en iyisi olmaya çalıştığını söyledi.

* Genel Kurul, bu kararı 59'a karşı 68 oyla almıştır.

* Arkadaşını kutladı ve tebrik etti.

* Siyasal düşüncelerinde ısrarlıYDI; ama inatçı değildi.

* Onu ne gördüm ne de ONA bir şey söyledim.

* Arkadaşını çağırdı ve ONA teşekkür etti.

* Asıl yanılgısı romanla öykü arasındaki ayrıcalığı göremeyişinden doğuyor. (farkı)

* Sorumluluğunu kötüye kullanıp kullanılmadığı araştırılıyor. (kullanmadığı)

* Görevliler halka hizmet etmeli ve HALKI hor görmemelidir.

* İşveren, işçilerin bu çok haklı itirazlarına da göz yummuştu. (kusurlarına)

* Yazarın yetişmesine elverişli ekonomik ORTAM ve kültür ortamı hazır mıdır?

* Anne ve çocuk ölümlerinde büyük ilerlemeler kaydedildi. (artışlar)

* Biz okula GİDECEĞİZ, onlar eve gidecekler.

* Harf devrimi 3 Kasım 1928 yılında yapıldı. (tarihinde)

* Pislikten ve her türlü sağlık koşulundan yoksun olan lokanta kapatıldı.

* Tehlikenin boyutları kavranmış ve alınan tedbirlerle BUNU önlenmişti.

* Kıldığımız namazları ve TUTTUĞUMUZ oruçları kabul et, dedi.

* Bu yıl da yine sınıfta kaldı.

* Ne engel ne sınır tanımaz. (tanır)

* Uzun yıllardan bu yana bu köyde yaşardı. (yıllardır/yaşıyor)

* Korkunç bir patlama sesi duyuldu.

* Çalışkan bir çocuk; ama bir o kadar da yetenekli.

* Bu bizim için önemli bir başarıdır, öteki partiler de bundan ibret almalıdır. (bunu örnek almalı)

* Çok çalıştığımız için başarı grafiğimiz ister istemez yükseliyor.

* Seni üzen ve SANA acı çektiren herkesten hesap soracağım.

* O yaz birlikte birçok seyahat, birçok konser izlemiştik. (seyahat izlenmez)

* Elimizdeki mevcut bilgiler bu işi halletmemiz için yeterli.

* Güzel güzel konuşuyorDU, biz de onu dinliyorduk.

* Hafta sonlarında değil, sadece bayramLARDA ve özel günlerde dinleniyordu.

* Bu soruyu ne sen ÇÖZEBİLİRSİN ne de ben çözebilirim.

* Türkler en zor koşullarda bile gülmesini ihmal etmiyor. (gülmeyi)

* Meydanın kenarına kurulmuş olan kürsüye çıkan birinin işaret vermesi üzerine, yüz binlerce işçi, ölen çocukların anısına bir dakika saygı duruşuna geçiyor.

* Bütün bildiklerimi ve bilmediklerimi oğluma öğreteceğim. (bilinmeyen öğretilemez)

* Kaderde bir köşe başında ölü olarak uyanmak da var. (ölü uyanamaz)

* Baharın en güzel aylarından biridir nisan, mayıs. (iki ay için “biridir” denemez)

* Beni duymayan arkadaşlar lütfen ellerini kaldırsın. (duyan)

* Trafik kazasında hayatını kaybedenlere başsağlığı dilendi. (ölü için başsağlığı dilenmez)

* Cenazede sayıları on binin üzerinde yedi bin güvenlik görevlisi vardı. (sayılar çelişkili)

* Takımımız 2 – 0 yenilgiden 3 – 0 öne geçti. (mantık hatası)

* Geçtiğimiz hafta otelin toplantı salonunda saatlerce süren bir toplantı yapıldı; ancak arkadaşlarımdan hiçbiri BU TOPLANTIYA katılmamıştı.

* Müzikli toplantıların düzenlendiği yerlerde gençlerden çok orta yaşlı insanlara daha fazla rastlarsınız

* Çalıkuşu, Yaban, Vurun Kahpeye romanı Kurtuluş Savaşı yıllarını yansıtır. (romanları)

* Ne yalan söyleyeyim, biraz senden kuşku ettim. (kuşkulandım)

* Yabancı diller arasında RusçaYI dilini hep merak etmişimdir.

* Müdür, bayan memurları odasında toplayıp onlara işyerinde nasıl giyinmelerini anlattı. (giyinmeleri gerektiğini)

* Senin buraya geldiğini eminim ki o da duymuş olmalıdır.

* Takımımızın aldığı mağlubiyet ve yenilgiler taraftarları çileden çıkarıyor.

* Marmara, nüfus sayısı bakımından Türkiye'nin en kalabalık bölgesidir.

* Bana armağan edilenler benden çok, kardeşlerimin işine daha fazla yaradı.

* İnsan bir haksızlık karşısında ister istemez elinde olmadan tepki gösteriyor.

* Yirmi katlı bu bina, çevredeki küçük binaların yanında dağ gibi kalıyordu. (duruyordu)

* Arkadaşıma Cağaloğlu'nda bir kitapçıda tesadüfen rastladım.

* O gece şehrin ortasında bir ölü ölmüştü. (ölü ölmez)

* Ekşi yiyecekleri az YERDİ, acıyı ise hiç yemezdi.

* Bu yazıyı değil anlamak, okumak bile imkânsız.

* Ben ona ağabey DERDİM, o da bana kardeşim derdi.

* Toplantıda meyve suyu ve pasta ikram edildi.

* Bu bölge coğrafî AÇIDAN ve iklim açısından ilgi çekici özelliklere sahiptir.

* Hiçbiri anlatılanlara inanmıyor, HERKES kendi fikrinde ısrar ediyordu.

* Çok iyi bir insandı; fakat kimseyi üzmezdi.

* Dünkü toplantıda Ali bana kendini tanıştırdı. (tanıttı)

* Bu tür konuşmalar gözlerimi yaşartırlar.

* Şüphesiz ki bu sözleri bazı öğrenciler duymuş olmalı.

* Verilen paranın eksik OLDUĞUNU ve yeterli olmadığını söyledi.

* Herkes onu görmek istemiyordu. (kimse)

* Büyüklere gereken saygıyı göstermeli ve ONLARI incitmemeliyiz.

* Ağaç bayramında ben de birkaç fidan ektim. (diktim)

* Hiç kimse bu paraya bu işi yapar. (yapmaz)

* Mutlaka bugün çocukluk arkadaşını belki arayacak.

* Öğrencileri teşvik etmeli, yüreklendirmeli, ONLARA destek olmalıyız.

* Şirketteki mevcut ikilik günden güne büyüyor.

* Attığı golle takımının galip gelmesine yol açtı. (…i sağladı)

* Sınavı, düzenli çalışmasına karşın kazandı. (kazanamadı)

* Aşağı yukarı bundan tam iki yıl önceydi.

* Arkadaşım gizli sırlarımızı ona da söylemiş.

* Köyde birçok hayvanlar ölmüş.

* İşi kısa sürede bitirmeme neden oldu. (…i sağladı)

* Biricik arzum bu yılki sınavı kazanmak ve iyi bir bölüme girmenizdir. (kazanmanız)